මෝසම් වැසි හේතුවෙන් 340කට අධික පිරිසක් මියගොස් ඇති පසුබිමක, පාකිස්ථාන ගලවා ගැනීමේ කණ්ඩායම් විසින් මළ සිරුරු සොයා ගනී.

අධික මෝසම් වැසි හේතුවෙන් පාකිස්ථානයේ උතුරු ප්‍රදේශය පුරා හටගත් හදිසි ගංවතුර හේතුවෙන් පසුගිය පැය 48 තුළ පුද්ගලයන් 344 දෙනෙකු මියගොස් ඇති අතර, ඉන් අනතුරුව මඩ සහ සුන්බුන් අතරින් මළ සිරුරු සොයා ගැනීමට ගලවා ගැනීමේ කණ්ඩායම් අද (16) දිනයේ වෙහෙස මහන්සි වී කටයුතු කරමින් සිටින බව බලධාරීන් පවසයි.¹

ජාතික ආපදා කළමනාකරණ අධිකාරියට අනුව, මරණ වැඩිම සංඛ්‍යාවක් වන 324 ක් වාර්තා වී ඇත්තේ කඳුකර කයිබර් පක්තුන්ක්වා (Khyber Pakhtunkhwa) පළාතෙනි.²

බොහෝ දෙනා හදිසි ගංවතුර සහ කඩා වැටුණු නිවාස හේතුවෙන් මියගොස් ඇති අතර, තවත් 137 දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇත.³

එක් පදිංචිකරුවෙක් AFP පුවත් සේවයට පැවසුවේ, ජල පහරේ බලයෙන් බිම කම්පා වූ විට එය “ලෝක විනාශයක්” මෙන් දැනුණු බවයි.

පළාත් ගලවා ගැනීමේ ඒජන්සිය AFP වෙත පැවසුවේ, වැසි තවමත් සහන කටයුතුවලට බාධා කරමින් පවතින දිස්ත්‍රික්ක නවයක සුන්බුන් අතරින් මළ සිරුරු සොයා ගැනීම සහ සහන මෙහෙයුම් සිදු කිරීම සඳහා ගලවා ගැනීමේ සේවකයින් 2,000 ක් පමණ යොදවා ඇති බවයි.⁴

“අධික වර්ෂාව, ප්‍රදේශ කිහිපයක නායයෑම් සහ මාර්ග අවහිර වීම, විශේෂයෙන්ම බර යන්ත්‍රෝපකරණ සහ ගිලන් රථ ප්‍රවාහනය කිරීමට සැලකිය යුතු අභියෝග ඇති කර තිබෙනවා” යැයි කයිබර් පක්තුන්ක්වා ගලවා ගැනීමේ ඒජන්සියේ ප්‍රකාශක බිලාල් අහමඩ් ෆයිසි (Bilal Ahmed Faizi) AFP වෙත පැවසීය.

මාර්ග අවහිර වීම නිසා ගලවා ගැනීමේ සේවකයින්ට දුරස්ථ ප්‍රදේශවලට පයින් යාමට සිදු වූ බව ඔහු පැවසීය.

“ඔවුන් දිවි ගලවා ගත් අය ඉවත් කිරීමට උත්සාහ කරනවා, නමුත් ඔවුන්ගේ ඥාතීන් හෝ ආදරණීයයන් සුන්බුන් යට සිරවී සිටීම නිසා ඉතා ස්වල්ප දෙනෙක් පමණයි ඉවත් වෙන්නේ” ෆයිසි පැවසීය.

බූනර් (Buner) දිස්ත්‍රික් නියෝජ්‍ය කොමසාරිස් කාෂිෆ් ක්වායුම් ඛාන් (Kashif Qayum Khan) ද පැවසුවේ, ගලවා ගැනීමේ සේවකයින්ට දුරස්ථ ප්‍රදේශ කරා ළඟා වීමට නව ක්‍රම සොයා ගැනීමට සිදුව ඇති බවයි.⁵

“තවත් බොහෝ අය සුන්බුන් යට සිරවී සිටින්න පුළුවන්, ඒවා දේශීය පදිංචිකරුවන්ට අතින් ඉවත් කිරීමට බැහැ” ඛාන් AFP වෙත පැවසීය.

පළාත් රජය බූනර්, බජූර්, ස්වාත්, ෂැන්ග්ලා, මන්සේරා සහ බටග්‍රාම් යන දැඩි ලෙස බලපෑමට ලක් වූ කඳුකර දිස්ත්‍රික්ක ආපදා තත්ත්වයට පත් ප්‍රදේශ ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.

කාලගුණ විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව ද පාකිස්ථානයේ වයඹ දෙසින් අධික වර්ෂාව පිළිබඳ අනතුරු ඇඟවීමක් නිකුත් කර ඇති අතර, ජනතාවට “පූර්වාරක්ෂක පියවර ගන්නා ලෙස” දැනුම් දී ඇත.⁶

පාකිස්ථානයට අයත් කාශ්මීරයේ තවත් එකොළොස් දෙනෙකු සහ උතුරු ගිල්ගිට්-බල්ටිස්තාන් ප්‍රදේශයේ තවත් නව දෙනෙකු මියගොස් ඇති බව ජාතික නිලධාරීහු පැවසූහ.

සිකුරාදා සහන මෙහෙයුමක් අතරතුර අයහපත් කාලගුණය හේතුවෙන් ප්‍රාදේශීය රජයට අයත් හෙලිකොප්ටරයක් කඩා වැටීමෙන් තවත් පස් දෙනෙකු මියගොස් ඇත.⁷

‘ගැඹුරු කම්පනයක්’

මෝසම් සමය දකුණු ආසියාවට එහි වාර්ෂික වර්ෂාවෙන් හතරෙන් තුනක් පමණ ගෙන එයි, එය කෘෂිකර්මාන්තයට සහ ආහාර සුරක්ෂිතතාවට අත්‍යවශ්‍ය වන නමුත්, එය විනාශය ද ගෙන එයි.

ජුනි මාසයේදී ආරම්භ වී සැප්තැම්බර් අග වන විට අවසන් වන මෙම කාලය තුළ නායයෑම් සහ හදිසි ගංවතුර සුලභ වේ.

ජාතික ආපදා ඒජන්සියේ සයිඩ් මුහම්මද් ටයබ් ෂා (Syed Muhammad Tayyab Shah) AFP වෙත පැවසුවේ, මේ වසරේ මෝසම් සමය සුපුරුදු පරිදි ඉක්මනින් ආරම්භ වූ අතර ප්‍රමාද වී අවසන් වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන බවයි.

එය ඉදිරි සති දෙක තුළ තීව්‍ර වනු ඇති බව ද ඔහු පැවසීය.

දස දහස් ගණනක් මරණ සහ තුවාල වාර්තා වූ බූනර් දිස්ත්‍රික්කයේ පදිංචිකරුවෙක් වූ අසීසුල්ලා (Azizullah) පැවසුවේ, තමාට “ලෝක විනාශයක්” සිදුවන බවක් දැනුණු බවයි.⁸

“කන්දක් කඩා වැටෙනවා වගේ ලොකු ශබ්දයක් මට ඇහුණා” ඔහු AFP වෙත පැවසීය. “ජලයේ බලය නිසා බිම වෙවුලන්න පටන් ගත්තා, මට දැනුනේ මරණය මගේ මූණටම එනවා වගෙයි.”

AFP මාධ්‍යවේදියෙකු දුටු පරිදි, එක්ස්කැවේටර් යන්ත්‍ර තුනක් සම්පූර්ණයෙන්ම සමතලා වූ ස්ථානයේ මඩ සහ දැව ඉවත් කරමින් සිටි අතර, ගලවා ගැනීමේ සේවකයින් සහ පදිංචිකරුවන් ද සුන්බුන් අතර හාරමින් සිටියහ.⁹

“මගේ දුවගේ රුපියල් පන්ලක්ෂයක් (ඇමරිකානු ඩොලර් 1,760) වටිනා දෑවැද්ද ගංවතුරට ගසාගෙන ගියා” පදිංචිකරුවෙකු වූ අබ්දුල් හයාත් (Abdul Hayat) AFP වෙත පැවසීය.

“අපිට අඳින්නවත් ඇඳුම් නැහැ, කෑමත් ගංවතුරට ගියා” ඔහු පැවසීය.

අනෙක් අය තම දෑතින් සහ සවල්වලින් බර ගල් ඉවත් කළහ.

“තවමත් මිනිසුන් සුන්බුන් යට ඉන්නවා… ගසාගෙන ගිය අය පහළින් සොයනවා” පදිංචිකරුවෙකු වූ අබ්දුල් ඛාන් (Abdul Khan) පැවසීය.

ස්වාත් දිස්ත්‍රික්කයේ, මඩ සහිත ජලයෙන් යට වූ මාර්ග, කඩා වැටුණු විදුලි කණු සහ මඩවලින් අඩක් වැළලී ගිය වාහන AFP ඡායාරූප ශිල්පියෙකු දුටුවේය.¹⁰

බලධාරීන් විසින් “අසාමාන්‍ය” ලෙස විස්තර කරන ලද මෝසම් සමය ආරම්භයේ සිට පාකිස්ථානයට ඇද හැලුණු ධාරානිපාත වර්ෂාවෙන් මේ වන විට පුද්ගලයන් 650 කට අධික සංඛ්‍යාවක් මියගොස් ඇති අතර, 905 කට වැඩි පිරිසක් තුවාල ලබා ඇත.¹¹

පසුගිය ජූලි මාසයේදී, පාකිස්ථාන ජනගහනයෙන් අඩකට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් වෙසෙන පන්ජාබ් ප්‍රාන්තයේ පෙර වසරට වඩා 73% කින් වැඩි වර්ෂාපතනයක් වාර්තා වූ අතර, පසුගිය මුළු මෝසම් සමයට වඩා වැඩි මරණ සංඛ්‍යාවක් වාර්තා විය.¹²

පාකිස්ථානය දේශගුණික විපර්යාසවලට ලෝකයේ වඩාත්ම අවදානම් සහිත රටවල් අතරින් එකක් වන අතර, නිතර නිතර දැඩි කාලගුණික සිදුවීම්වලට මුහුණ දෙයි.

2022 මෝසම් ගංවතුරෙන් රටෙන් තුනෙන් එකක් ජලයෙන් යට වූ අතර, පුද්ගලයන් 1,700 ක් පමණ මියගියහ.¹³

බූනර් හි තවත් ගම්වැසියෙක් AFP වෙත පැවසුවේ, පදිංචිකරුවන් එක රැයකින් සුන්බුන් අතර සෙවීම් කළ බවයි.

“මුළු ප්‍රදේශයම ගැඹුරු කම්පනයකින් පසුවනවා” 32 හැවිරිදි පාසල් ගුරුවරයෙකු වන සයිෆුල්ලා ඛාන් (Saifullah Khan) පැවසීය.¹⁴

“මම ඉගැන්වූ දරුවන්ගේ මළ සිරුරු ඉවත් කිරීමට මම උදව් කරනවා, සොබාදහම මේ දරුවන්ට පනවා ඇත්තේ කුමන ආකාරයේ විභාගයක්දැයි මම කල්පනා කරනවා” ඔහු පැවසීය.